ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ Citizen’s Arrest ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦੇ ਫੜੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਟੱਕਰ ਲੈਣ।
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ Crimes Amendment Bill ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਿਟੇਲ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਆਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।
ਹੁਣ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ Citizen’s Arrest ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ
ਪਹਿਲਾਂ Citizen’s Arrest ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਧਿਕਾਰ ਕਈ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਸਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਰਾਤ 9 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੱਕ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਤਹਿਤ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ Crimes Act 1961 ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤਹਿਤ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਦਿਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵਾਜਬ ਬਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ
ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। Crimes Act ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧਾਂ, ਜਿਵੇਂ burglary ਅਤੇ assault, ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ Citizen’s Arrest ਦੇ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Justice Minister Paul Goldsmith ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।
ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਲਾਹ—ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਹਿਲਾਂ
ਨਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਝੜਪ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧੀ ਕੋਲ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ 111 ’ਤੇ ਕਾਲ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਪੁਲਿਸ ਮੁਤਾਬਕ 111 ’ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਜਾਨ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧ ਹੁਣੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Citizen’s Arrest ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ Citizen’s Arrest ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਾਜਬ ਤੌਰ ’ਤੇ ਯਕੀਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ Crimes Act ਤਹਿਤ ਅਪਰਾਧ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ Citizen’s Arrest ਤਹਿਤ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਹੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਬੇਲੋੜਾ ਬਲ ਵਰਤਿਆ ਤਾਂ ਖੁਦ ਫਸ ਸਕਦੇ ਹੋ
ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਬਲ ਵਰਤਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਜਬ ਅਤੇ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬੇਲੋੜੇ ਜਾਂ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖੁਦ ਵੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂ Civil Action ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। Citizen’s Arrest ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ।
ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ
ਪੁਲਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਕਥਿਤ ਅਪਰਾਧ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਬਿਆਨ ਤਿਆਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ।
ਹਿਰਾਸਤ ਦੌਰਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ
ਜੋ ਨਾਗਰਿਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ’ਤੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਉਹ ਉਮਰ, ਅਪੰਗਤਾ, ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।
ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਪਰ ਬੈਠਣਾ, ਗੋਡਾ ਰੱਖਣਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਰ Citizen’s Arrest ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ
Crimes Act ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਾਤਾਂ ਲਈ Citizen’s Arrest ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਨ। Section 35 ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਹੋਏ ਅਪਰਾਧ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਪਰਾਧ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੱਜ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਨਿਯਮ ਹਨ।
ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉੱਠੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ
ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। Retail NZ, BusinessNZ ਅਤੇ Police Association ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਖਦਸ਼ਾ ਜਤਾਇਆ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜੇਕਰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪਾਂ ਅਤੇ ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Green Party ਦੇ Justice spokesperson Lawrence Xu-Nan ਨੇ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਰ ਫੜਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਬਲਕਿ Crimes Act ਅਧੀਨ ਕਈ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ Citizen’s Arrest ਕਰਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ—ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿਓ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ 111 ’ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ।