110 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਭਿਆਨਕ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਰਾਹਤ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਵੈਰਸਾਈ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸੂਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕਿਆਨ ਵੱਲੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਡੀਲ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਈ।
ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜਦਕਿ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਰਾਹਤ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ।
ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਸਵਾਲ
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਰਤਾਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਮਝੌਤਾ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਸੈਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਨ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਉਮੀਦਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ।
110 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੈਨਿਕ ਦਬਾਅ, ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਕਾਂਤਵਾਦ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ।
ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ
ਸਮਝੌਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਕਈ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਉਣ, ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤੇ ਫੰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਵਰਗੇ ਕਦਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਹੈ।
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ (Hormuz Strait) ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਈਰਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਟੀਚੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ?
ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਸਾਈਲ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਟੀਚਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਸਿਲ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ। ਪਰਮਾਣੂ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਵੀ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਪਰਮਾਣੂ ਉਪਯੋਗ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ
ਇਸ ਪੂਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਤੈਅ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਸਾਥੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਰਚਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ 110 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਜੇਤੂ ਕੌਣ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।