ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ: ਆਪਣੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਹੀ ਹਾਕਯੁੰਗ ਲੀ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਹੈ। Court of Appeal ਨੇ ਉਸਦੀ ਨਾਨ-ਪੈਰੋਲ ਮਿਆਦ 17 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ।
ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਅਪੀਲ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਲੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਂ ਲੌਰੇਨ ਡਿਕੈਸਨ ਦੇ ਕੇਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਪੈਰੋਲ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਜੂਦ ਫਰਕ ਨੂੰ “ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ” ਮੰਨਿਆ।
ਡਿਕੈਸਨ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ 6 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੈਰੋਲ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਪੀਲ ਅਦਾਲਤ ਮੁਤਾਬਕ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲੀ ਨੂੰ ਡਿਕੈਸਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ “manifestly unjust” ਯਾਨੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਨਿਆਂਪੂਰਨ ਸਜ਼ਾ ਮੰਨਿਆ।
2018 ਦਾ ਉਹ ਖੌਫਨਾਕ ਮਾਮਲਾ, ਜਿਸਦਾ ਖੁਲਾਸਾ 5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ
ਲੀ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਣੇ 8 ਸਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਨੂ ਜੋਅ ਅਤੇ 6 ਸਾਲਾ ਧੀ ਜੂਨਾ ਜੋਅ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਟੋਏਟੋਏ ਸਥਿਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੂਟਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕ ਸਟੋਰੇਜ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਚਲੀ ਗਈ।
ਮਾਮਲਾ 2023 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਨਿਲਾਮੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਸਟੋਰੇਜ ਲਾਕਰ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਖਰੀਦੀ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਬਰਾਮਦ ਹੋਈਆਂ।
ਲੀ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਮੁਕੱਦਮੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਜੂਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਦਲੀਲ ਸੀ ਕਿ ਘਟਨਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਜੂਰੀ ਨੇ ਇਸ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਅਹਿਮ ਕਾਰਕ
ਪਹਿਲੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਲੀ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੇ ਨਾਲ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਨਾਨ-ਪੈਰੋਲ ਮਿਆਦ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਪਰ ਅਪੀਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਲੀ ਅਤੇ ਡਿਕੈਸਨ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਸਮੇਂ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
Court of Appeal ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੀ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਉਸਦੇ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ “ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਕ” ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੀ ਵੱਲੋਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਅੱਜ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੁੰਦੇ। ਇਸੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਅਪੀਲ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨਾਨ-ਪੈਰੋਲ ਮਿਆਦ 17 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੀ ’ਤੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਰੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਹਿਰਾਸਤ ਦਾ ਹੁਕਮ ਅਜੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੈ।
ਹੁਣ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ—ਕੀ 10 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹਾਕਯੁੰਗ ਲੀ ਪੈਰੋਲ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਈ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਵੇਗੀ?