ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ: ਜਾਅਲੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ 38 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਪਛਾਣ ਹੇਠ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਡਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੀ ਅਪੀਲ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 60 ਸਾਲਾ ਲਾਫੇਲੇ ਲਾਓਆ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਸਮੋਆ ਵਾਪਿਸ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲਾਓਆ 1988 ਵਿੱਚ ‘ਓਲੀਵ ਮਾਓ’ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨਾਮ ਹੇਠ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ 2024 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।
ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ (IPT) ਮੁਤਾਬਿਕ, ਲਾਓਆ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 1992 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਕਈ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 2009 ਤੋਂ 2020 ਦਰਮਿਆਨ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 10 ਕਥਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੰਤਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਦਖ਼ਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਅਪਣਾਈ ਸੀ ਝੂਠੀ ਪਛਾਣ
ਲਾਓਆ ਨੇ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ 1987 ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਥੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 1988 ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਰਤ ਕੇ ਮੁੜ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ। ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਉਸ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਓਆ ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਨਾਲ ਰਿਹਾ।
ਲਾਓਆ ਨੇ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੰਤਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਦਖ਼ਲ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਝੂਠੀ ਪਛਾਣ ਵਰਤੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਹੇਠ ਵੀਜ਼ੇ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਅਰਜ਼ੀ ਰੱਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ‘ਓਲੀਵ ਮਾਓ’ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦੁਬਾਰਾ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮੋਆ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਵਾਦ ਕਾਰਨ ਉਸ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ’ਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਭੈਣ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹਵਾਲਾ
ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਲਾਓਆ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਲਾਓਆ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵੀ ਮੰਗੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਥੀ ’ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਲਾਓਆ ਦੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਪੀਲ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਅਪੀਲ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕੀ ਕਿਹਾ?
IPT ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਲਾਓਆ ਦਾ 38 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮਾਨਵੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਬੇਹੱਦ ਕਠੋਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।
ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਾਓਆ ਦੀ ਬਿਮਾਰ ਭੈਣ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਲਾਓਆ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਤਾਂ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਸਮੋਆ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉੱਥੇ ਵਸਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਿੰਸਕ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਮੁਤਾਬਕ, ਲਾਓਆ ਸਮੋਆ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਜਾਣ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬਾਲਗ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖ਼ਤਮ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ
ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਲਾਓਆ ਦੀ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਸਮੋਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੇਣਾ ਸੀ।
ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ 29 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ।
ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕੰਪਲਾਇੰਸ ਮੈਨੇਜਰ ਫਾਦੀਆ ਮੁਦਾਫਰ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲਾਫੇਲੇ ਲਾਓਆ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਭਾਗ ਲਾਓਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਨਾਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਛੱਡਣ ਸਬੰਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਗਲੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ IPT ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੀਖਿਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੰਪਲਾਇੰਸ ਵਿਭਾਗ ਅਗਲੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇਗਾ।